YEDAM 115 nedir, kimler arayabilir?

Nöbet'in her ekranında bir "115" göreceksin. Bu bir reklam değil; bizim yapamadığımız şeyi yapan bir yer. Uygulama kriz anında yanında durur, sayar, hatırlatır, engeller; ama bir uzmanla konuşmanın yerine geçmez. Bu yazı, 115'i arayınca ne olacağını önceden bilmen için.

YEDAM nedir?

YEDAM, Türkiye Yeşilay Cemiyeti'nin bağımlılık alanında danışmanlık veren merkezi; adı "Yeşilay Danışmanlık Merkezi"nin kısaltması. Alkol, madde, tütün, teknoloji ve kumar bağımlılığı alanlarında kişilere ve yakınlarına psikososyal destek sunuyor. Hizmetler ücretsiz. Birçok ilde yüz yüze görüşme yapılan merkezler var; merkez olmayan yerlerde telefon ve çevrim içi görüşmeyle destek alınabiliyor.

Kumar için ayrı bir şey söylemek gerek: YEDAM, kumarı bir "karakter zayıflığı" olarak değil, tedavi edilebilir bir bağımlılık olarak ele alıyor. Yani aradığında kimse sana vaaz vermez.

115 nedir?

115, Yeşilay'ın bağımlılıkla ilgili ücretsiz danışma hattı. Türkiye'den herhangi bir telefondan, alan kodu olmadan aranıyor. Arama ücretsiz ve gizli; adını vermek zorunda değilsin. Hattın çalışma saatlerini ve sana en yakın YEDAM merkezini aradığında öğrenirsin.

Kimler arayabilir?

• Kumar oynayan kişi. "Bağımlı mıyım bilmiyorum" diyorsan da arayabilirsin. Hattın işi teşhis koymak değil, seni dinlemek ve yönlendirmek.
• Yakınları. Eş, anne, baba, kardeş, arkadaş. Yakının aramak istemese bile sen arayabilirsin; sana ne yapabileceğini, ne yapmaman gerektiğini anlatırlar.
• Yeniden başlayanlar. Bir kayma yaşadıysan ve utanıyorsan, en iyi aranacak yer orası. Kayma bir veridir, son değil.

Aradığında ne olur?

Telefonu bir danışman açar. Ne için aradığını kendi cümlelerinle anlatırsın; "kumar oynuyorum ve bırakamıyorum" demek yeter. Danışman durumunu dinler, o an için neler yapabileceğini konuşur ve gerekiyorsa yüz yüze ya da çevrim içi görüşme için YEDAM'a yönlendirir. Görüşmeler bir psikolog ya da sosyal hizmet uzmanıyla, düzenli aralıklarla sürer. Arama kayıt altına alınıp bir yere bildirilmez; hat bağımlılığı suç olarak değil, sağlık sorunu olarak ele alır.

Kriz anında arıyorsan şunu bil: hattı aramak için "yeterince kötü" olman gerekmez. İstek geldi, elin titriyor, "sadece bir bakayım" diyorsun; bu da aramak için yeterli bir sebep.

Aramadan önce akla takılanlar

• "Kayıt altına alınır mıyım?" Hat gizlilik ilkesiyle çalışır; adını vermeden arayabilirsin. Kumar oynamak bir sağlık sorunu olarak ele alınır, bir suç olarak değil.
• "Ne söyleyeceğimi bilmiyorum." Buna gerek yok. "Kumar oynuyorum ve bırakmak istiyorum" ya da "Yakınım oynuyor, ne yapacağımı bilmiyorum" yeterli bir başlangıç. Soruları danışman sorar.
• "Yeterince kötü değilim." Hattı aramak için dibe vurmuş olman gerekmez. Erken aramak, geç aramaktan her zaman daha kolaydır.
• "Bir kere aradım, yine mi arayayım?" Evet. Her dalga yeni bir dalga; her arama ayrı bir arama.

Görüşmeler nasıl ilerler?

YEDAM'a yönlendirildiysen süreç genellikle bir ilk görüşmeyle başlar: durumun, geçmişin, yakınların, borçların konuşulur. Sonra düzenli aralıklarla, bir uzmanla görüşmeler sürer; kumarın tetikleyicileri, düşünce tuzakları ve para yönetimi üzerinde çalışılır. Yakınlar için ayrı görüşmeler de yapılır. Süre kişiden kişiye değişir; bunu danışmanın seninle birlikte belirler. Aradığında seni bekleyen şey bir sınav değil, bir sohbet. Gitmek istemediğin bir adım dayatılmaz; hız senin hızındır.

Başka nereler var?

• AMATEM. Devlet hastanelerine bağlı alkol ve madde bağımlılığı tedavi merkezleri; bazılarında kumar bağımlılığı için de poliklinik hizmeti var. Psikiyatri uzmanı görmek, gerekiyorsa ilaç tedavisi için buraya başvurulur. Aile hekimi ya da hastanenin psikiyatri bölümü üzerinden yönlendirme alabilirsin.
• Adsız Kumarbazlar. Dünyada uzun süredir var olan, Türkiye'de de toplantıları bulunan bir kendine yardım grubu. Aynı yoldan geçen insanlarla düzenli toplantılar; ücretsiz, anonim. Bazı insanlar için en etkili yol bu olur.
• 112. Kendine zarar verme düşüncen varsa acil hattı ara. Nöbet'in kriz ekranında da bu bağlantı görünür durur.

Nöbet'te 115 nerede?

Uygulamada 115'i aramak için menüde dolaşmak gerekmez. Ana ekranın altında "115 · Güven kişin" satırı durur; ATAK'ın "bir sonraki güvenli adım" listesinde arama seçeneği vardır; kayma ekranında ("kaydım" dediğinde) 115 ve güven kişin öne çıkar. Uygulamayı kullanmak için üyelik ve giriş gerekir (e-posta doğrulaması, 1 dakika); ama 115'i aramak için uygulamaya bile ihtiyacın yok, telefonundan doğrudan arayabilirsin. Uygulamadan aradığında da arama telefonunun kendi arama uygulamasından yapılır; biz aradığını görmeyiz.

Neden "uygulama yetmez" diyoruz?

Çünkü doğrusu bu. Nöbet'in ATAK'ı dalgayı atlatmana yardım eder, bahis engeli araya zaman koyar, borç planı yolu gösterir. Ama kumarın altında yatan şey (stres, yalnızlık, geçmiş bir kayıp, para baskısı) bir uygulamayla çözülmez. Bir uzmanla konuşmak, bir grupta anlatmak, gerekirse tedavi almak; bunlar işin asıl kısmı. Uygulama, o işi sürdürürken cebinde duran bir destek.

Nöbet'te 115 her zaman bir dokunuş uzakta; ana ekranda, ATAK'ta, kayma ekranında. ATAK nasıl çalışır, yakınlar ne yapabilir sayfalarına da bakabilirsin. Uygulama ücretsiz; Android için indir. Ama bu yazıdan tek bir şey alacaksan o olsun: 115'i ara. Ücretsiz, gizli, yargısız.